Wat is macht?

een schets (man worstelend met een stier) door mariano fortuny y marsal (1855 tot 1860)

Wat is macht? Dat is de vraag die ik hier wil beantwoorden. Dit stuk is slechts een snelle neerslag van mijn gedachten, en het is iets nieuws dat ik met mijn schrijven voortaan wil proberen. In plaats van alles te verfijnen tot een bepaald punt van perfectie, wat dat ook moge betekenen, zal dit stuk rauw blijven. Het is mijn eerlijke poging om te definiëren wat macht werkelijk is.

Zoals gedefinieerd door Merriam Webster heeft macht vele betekenissen. Dit zijn de betekenissen die er voor mij uitspringen:

• Vermogen om te handelen of een effect teweeg te brengen
• Wettelijk of officieel gezag, vermogen of recht
• Controle, gezag of invloed over anderen
• Politieke controle of invloed

Het woord zelf draagt in het Engels veel gewicht. In een korte samenvatting van Nietzsche’s Wil tot macht is macht de innerlijke drang om jezelf te doen gelden, uit te breiden, obstakels te overwinnen en je eigen wil en waarden aan de wereld op te leggen. Naast die interpretaties bestaan er talloze andere definities van macht binnen religieuze, filosofische, politieke en andere denkrichtingen.

Dat wetende wil ik mijn eigen kans wagen en zelf bij de vraag stilstaan. Wat is macht? Ik neig meer naar Nietzsche’s visie. Ik definieer macht als het vermogen, en de wil, om je wil en waarden aan de wereld op te leggen. Om er op een bepaalde manier je stempel op te drukken. Het is verbonden met die zoektocht naar bewijs dat je hebt geleefd. Het doet me denken aan Jets citaat uit Cowboy Bebop, waarin hij zegt dat mannen zich vlak voor hun dood alleen het verleden herinneren, alsof ze koortsachtig op zoek zijn naar bewijs van hun bestaan. Om je identiteit, je zelf, te tonen in deze soep van materie die we leven, het universum en al het andere noemen.

Dit is niet nieuw, en het is niet beperkt tot mensen. Elk levend wezen in de enorme diversiteit van het leven op aarde heeft gevochten, en blijft vechten, voor iets als dit: zijn bestaan definiëren, overleven en zich voortplanten. Met welk doel? Daar komen religie, filosofie of iets anders om de hoek kijken. Maar hoe dan ook blijft het kernidee hetzelfde. Een universum zonder leven, zonder waarnemers, is niets. Of ten minste is het niets dat als überhaupt iets kan worden herkend. Net als bij Schrödingers kat: als er niemand is om de toestand van de kat waar te nemen, is die zowel levend als dood, gesuspendeerd in mogelijkheid en zich nooit vestigend in een bepaalde toestand. Degenen die in deze werkelijkheid leven, zijn degenen die haar toestand vaststellen en bepalen. En omdat alle levende wezens enige zeggenschap over die toestand willen hebben, wordt het leven een constante strijd om iets te beheersen, je wil aan de werkelijkheid op te leggen en je eigen toestand erin te prenten.

De hoeveelheid macht die je nodig hebt hangt af van je ambitie en van hoe ver je je wil de wereld in wilt duwen. Of je doel nu het opbouwen van een land, een gezin of een bedrijf is, uiteindelijk draait alles om de middelen waarover je kunt beschikken. Geld is simpelweg een middel om toegang te krijgen tot die middelen, en de belangrijkste hulpbron is de mens. Elke persoon is een machine, een wezen dat in staat is de werkelijkheid te veranderen. Wanneer zij in grote aantallen worden aangestuurd, creëren ze een zichzelf versterkend effect op de wereld. Daarom doet geld er zo veel toe. Het is een van de efficiëntste manieren om toegang te krijgen tot de uiteindelijke hulpbron: mensen.

Maar geld alleen is niet genoeg.

Ik stel dit vaak voor als een gedachte-experiment. Een rijk persoon zegt tegen een leider: “Je denkt dat je machtig bent, je denkt dat je een koning bent. Maar je bent slechts een fractie waard van wat de rijkste mensen hebben. Je bent rijk, rijker dan de meesten, maar je bent verre van een koning.” De leider lacht alleen maar en zegt: “Zeker, qua nettowaarde zijn zij meer waard. Maar het verschil is dit. In één middag, met één handtekening, kan ik die nettowaarde halveren.”

De boodschap is eenvoudig. Mensen met macht hebben meestal geld, maar niet iedereen met geld heeft echte macht. Geld geeft je toegang tot mensen, de waardevolste hulpbron, maar het geeft je geen absolute macht. Het is een cruciaal onderdeel van de puzzel, niet het middelpunt ervan.

Hier wordt mijn visie op macht specifieker. Nadat ik tijd had besteed aan pogingen om door te breken in de politiek, mijn eigen bedrijf had opgericht, kapitaal had opgehaald, had geprobeerd een zonnepark voor het elektriciteitsnet in Turkije te lanceren en op de financiële markten had gehandeld, leerde ik iets fundamenteels. Geld, intelligentie, talent, vriendelijkheid, meedogenloosheid en zelfs hard werken zijn op zichzelf niet genoeg. Wat minstens zo belangrijk is, zijn je relaties en je hefboomwerking ten opzichte van andere machtige mensen.

Die hefboomwerking kan niet uitsluitend transactioneel zijn, of slechts onderdeel van het spel. Het kan informatie zijn die zij niet hebben. Het kunnen middelen of toegang zijn die zij nodig hebben en die alleen jij kunt bieden. Het kan zelfs belastend materiaal over hen zijn, dat hun positie kan vernietigen. Welke vorm het ook aanneemt, het moet iets zijn dat zo cruciaal is voor hun eigenbelang dat het jou controle over hen geeft bij het nastreven van je doel. Als je de koningen controleert, als je de koning der koningen wordt, dan controleer je de middelen en daarmee de mensen. In plaats van rechtstreeks om middelen te vechten, krijg je macht over degenen die ze al in handen hebben. Door naar de top te reiken, krijg je directere toegang tot die middelen en kun je je wil aan hen, aan hun mensen en, op voldoende grote schaal, aan de wereld zelf opleggen. Voor mij is dat wat macht werkelijk is: het vermogen om je wil aan de wereld op te leggen en haar te sturen in de richting die jij passend acht.

Je wil opleggen is niet hetzelfde als ervoor pleiten, en daarom kom ik steeds terug bij een zin uit Fight Club. Tyler Durden zegt dat zelfverbetering masturbatie is en zelfvernietiging het echte antwoord, aangezien het najagen van zelfverbetering om indruk te maken op iemand, of op jezelf, alleen je ego voedt, terwijl echte verandering betekent dat je dat ego juist afbreekt. Debatteren is in de meeste gevallen ook masturbatie, omdat de meeste mensen het doen om slim of gelijk over te komen tegenover wie er ook kijkt, niet om het echte werk te doen dat hen daadwerkelijk vooruitbrengt. De meeste mensen zijn het argument niet waard, of het nu een vreemde is, een willekeurige stem online of iemand die geen invloed heeft op je doelen of je wil, en de interactie met hen verandert niets behalve hoe je je op dat moment voelt. Kies dus je gevechten, en doe voor al het andere niet aan debat, maar duw je wil gewoon vooruit, en als iemand je in de weg staat, laat hem dan maar proberen je met woorden tegen te houden, hoe goedkoop die ook zijn.

Het verschil zit in aan wie je die inspanning besteedt. Met de mensen die er werkelijk toe doen voor je doelen of je wil, ga je het debat aan, inspireer je hen, doe je wat nodig is om hen het met je eens te laten zijn, je te laten vrezen of van je te laten houden, zolang het hen maar in het gareel brengt. Al de rest krijgt niets van die inspanning, en het grootste deel van de bevolking zal niet houden van wat je doet, maar dat zal het niet tegenhouden, aangezien zij er hoe dan ook door worden beïnvloed. Een andere kernfactor van macht is niet alleen middelen of relaties, maar ook het vermogen om anderen te inspireren. Wanneer ik hierover nadenk, denk ik aan een citaat van Phillip Price uit Mr Robot: “Je kunt een agenda niet afdwingen… je moet er een inspireren.”

Hoe machtig mensen ook zijn als hulpbron, ze hebben ook een vrije wil. Ze dragen een innerlijk verlangen naar comfort, vrijheid, betekenis of een combinatie van de drie met zich mee. Je kunt niet alleen op dwang vertrouwen om je agenda aan hen op te leggen. Het is veel effectiever om hen te inspireren. Dat geldt vooral wanneer je mensen probeert te bewegen die al macht hebben, en via hen hun volgelingen en middelen probeert te bewegen. Hier komen filosofie, religie en grotere betekenissystemen weer in beeld. Als je je wil, je boodschap, je doel, je bestaansreden aan anderen kunt overbrengen, als je mensen betekenis kunt geven wanneer ze die niet hebben en hen kunt inspireren om je te volgen, dan zul je veel meer controle over deze hulpbron hebben dan angst ooit alleen zou kunnen geven.

Dit doel of deze missie is geen willekeurige keuze. Het is rechtstreeks verbonden met jou als individu, gevormd door je ervaringen, je opleiding en je bereidheid je aan te passen naarmate je leert. Omdat alle mensen een vrije wil hebben, is de wil die je de wereld oplegt in feite een synthese van alles wat je hebt overleefd en bestudeerd. Je doel is het eindproduct van je eigen evolutie. Dit is wat een boodschap krachtig maakt: het is niet slechts een agenda, maar een geleefde waarheid die je door je eigen daden en kennis hebt gesmeed.

Voor veel mensen zal niets hiervan in praktische zin waar aanvoelen. De meesten geven niet om macht of het spel van koningen. Maar of je dat spel nu speelt of niet, je wordt nog altijd beïnvloed door de mensen die het wel spelen. Je kunt ervoor kiezen niet mee te spelen. Je kunt rustig aan doen en een vredig leven leiden. Maar je bevindt je nog steeds in de stroom. Je bent nog steeds een van de hulpbronnen waar ambitieuze mensen om vechten. Wanneer een figuur als Napoleon verschijnt, hervormt zijn wil het volledige landschap om je heen. Als een storm die door je omgeving raast, kun je alleen maar proberen je schrap te zetten en leven met de littekens die hij achterlaat.

Dus wat is macht?

Het is het vermogen om geen passieve waarnemer te zijn in de totaliteit van het bestaan. Het is niet alleen rijkdom, en het is niet alleen het controleren van miljarden. Het is een keten van hefboomwerking. Of je ambitie nu is de wereld te regeren of simpelweg je eigen hoek ervan te beschermen, je hebt genoeg macht nodig om je wil erin te prenten. Zonder die macht blijf je wachten tot degenen die haar wel hebben, jou vormgeven.