Wat is macht?

een schets (man die worstelt met een stier) van mariano fortuny y marsal (1855 tot 1860)

Wat is macht? Dat is de vraag die ik hier wil beantwoorden. Deze post is slechts een snelle notitie van mijn gedachten, en het is iets nieuws dat ik wil proberen met mijn schrijven vanaf nu. In plaats van alles te verfijnen tot een soort perfectie, wat dat ook maar mag betekenen, zal dit stuk rauw blijven. Het is mijn eerlijke poging om te definiëren wat macht echt is.

Zoals gedefinieerd door Merriam Webster, heeft macht veel betekenissen. Dit zijn de betekenissen die mij het meest opvallen:

• Vermogen om te handelen of een effect te produceren
• Wettelijke of officiële bevoegdheid, capaciteit of recht
• Controle, gezag of invloed over anderen
• Politieke controle of invloed

Het woord zelf draagt veel gewicht in het Engels. In een korte samenvatting van Nietzsche’s Will To Power is macht de innerlijke drang om te bevestigen, uit te breiden, obstakels te overwinnen en iemands eigen wil en waarden op de wereld op te leggen. Naast die interpretaties zijn er talloze andere definities van macht binnen religieuze, filosofische, politieke en andere denkrichtingen.

Dat wetende wil ik mijn eigen steentje bijdragen en zelf bij die vraag stilstaan. Wat is macht? Ik neig meer naar Nietzsche’s visie. Ik definieer macht als het vermogen, en de wil, om jouw wil en waarden op de wereld op te leggen. Om op de een of andere manier je stempel erop te drukken. Het hangt samen met die zoektocht naar bewijs dat je hebt geleefd. Het doet me denken aan Jets citaat uit Cowboy Bebop, waarin hij zegt dat mannen zich het verleden alleen herinneren vlak voor de dood, alsof ze koortsachtig zoeken naar bewijs van hun bestaan. Om je identiteit, je zelf, te tonen in deze soep van materie die we leven, het universum en al het andere noemen.

Dit is niet nieuw, en het is niet beperkt tot mensen. Elk levend wezen in de enorme verscheidenheid aan leven op aarde heeft gevochten, en blijft vechten, voor iets dergelijks: om zijn bestaan te definiëren, om te overleven en om zich voort te planten. Met welk doel? Daar komen religie, filosofie of iets anders om de hoek kijken. Maar hoe dan ook blijft het kernidee hetzelfde. Een universum zonder leven, zonder waarnemers, is niets. Of althans, het is niets dat als iets kan worden herkend. Net als Schrödingers kat, als er niemand is om de toestand van de kat waar te nemen, dan is die zowel levend als dood, zwevend in mogelijkheid, zonder ooit in een definitieve toestand te belanden. Degenen die in deze werkelijkheid leven zijn degenen die haar toestand waarnemen en bepalen. En omdat alle levende wezens enige zeggenschap over die toestand willen, wordt het leven een voortdurende strijd om iets te beheersen, om jouw wil op de werkelijkheid op te leggen en om je eigen toestand erop af te drukken.

De hoeveelheid macht die je nodig hebt, hangt af van je ambitie en van hoe ver je jouw wil in de wereld wilt doorduwen. Of je doel nu is een land, een gezin of een bedrijf op te bouwen, het komt allemaal neer op de middelen waarover je kunt beschikken. Geld is simpelweg een middel om toegang te krijgen tot die middelen, en de belangrijkste hulpbron zijn mensen. Ieder mens is een machine, een wezen dat in staat is de werkelijkheid te veranderen. Wanneer ze in grote aantallen worden aangestuurd, creëren ze een cumulatief effect op de wereld. Daarom is geld zo belangrijk. Het is een van de efficiëntste manieren om toegang te krijgen tot de ultieme hulpbron: mensen.

Maar geld alleen is niet genoeg.

Ik formuleer dit vaak als een gedachte-experiment. Een rijk persoon zegt tegen een leider: “Je denkt dat je machtig bent, je denkt dat je een koning bent. Maar je bent maar een fractie waard van wat de rijkste mensen hebben. Je bent rijk, meer dan de meesten, maar je bent verre van een koning.” De leider lacht gewoon en zegt: “Zeker, in nettovermogen zijn zij meer waard. Maar het verschil is dit. In één middag, met één handtekening, kan ik dat nettovermogen halveren.”

De boodschap is eenvoudig. Mensen met macht hebben meestal geld, maar niet iedereen met geld heeft echte macht. Geld geeft je toegang tot mensen, de waardevolste hulpbron, maar het geeft je geen absolute macht. Het is een cruciaal onderdeel van de puzzel, niet het middelpunt ervan.

Hier wordt mijn visie op macht specifieker. Na tijd te hebben besteed aan een poging om de politiek in te komen, mijn eigen bedrijf te starten, kapitaal aan te trekken, te proberen een zonnepark voor het net op te zetten in Turkije, en te handelen op de financiële markten, leerde ik iets fundamenteels. Geld, intelligentie, talent, vriendelijkheid, meedogenloosheid en zelfs hard werken zijn op zichzelf niet genoeg. Wat net zo belangrijk is, zijn je relaties en je hefboomwerking tegenover andere machtige mensen.

Die hefboomwerking kan niet alleen transactioneel zijn, of slechts deel uitmaken van het spel. Het kan informatie zijn die zij niet hebben. Het kunnen middelen of toegang zijn die zij nodig hebben en die alleen jij kunt verschaffen. Het kunnen zelfs belastende zaken over hen zijn die hun positie kunnen vernietigen. Welke vorm het ook aanneemt, het moet iets zijn dat zo cruciaal is voor hun eigenbelang dat het jou controle over hen geeft in het nastreven van jouw doel. Als jij de koningen controleert, als jij de koning der koningen wordt, dan controleer jij de middelen en daarmee de mensen. In plaats van rechtstreeks om middelen te vechten, krijg je macht over degenen die ze al bezitten. Door naar de top te reiken, krijg je directer toegang tot die middelen en kun je jouw wil op hen, op hun mensen, en op voldoende grote schaal op de wereld zelf afdwingen. Voor mij is dat wat macht echt is: het vermogen om je wil op de wereld op te leggen en haar te sturen in de richting die jij geschikt acht.

Je wil opleggen is niet hetzelfde als ervoor pleiten, en daarom kom ik steeds terug op een zin uit Fight Club. Tyler Durden zegt dat zelfverbetering masturbatie is en zelfvernietiging het echte antwoord, omdat streven naar zelfverbetering om iemand, of jezelf, te imponeren alleen je ego voedt, terwijl echte verandering betekent dat je dat ego juist afbreekt. Debatteren is in de meeste gevallen ook masturbatie, omdat de meeste mensen het doen om slim of gelijk te lijken voor wie er ook maar kijkt, niet om het echte werk te doen dat hen daadwerkelijk vooruit helpt. De meeste mensen zijn het argument niet waard, of het nu een vreemde is, een willekeurige stem online, of iemand die geen invloed heeft op je doelen of je wil, en ermee in gesprek gaan verandert niets behalve hoe je je op dat moment voelt. Kies dus je gevechten, en voor al het andere: debatteer niet, duw gewoon je wil vooruit, en als iemand in je weg staat, laat hem dan proberen je tegen te houden met woorden, zo goedkoop als ze zijn.

Het verschil zit in op wie je die moeite richt. Voor de mensen die er echt toe doen voor je doelen of je wil, ga je met hen in debat, inspireer je hen, doe je wat nodig is om hen met je te laten instemmen, je te laten vrezen of van je te laten houden, zolang het hen maar in lijn brengt. Iedereen anders krijgt die inspanning niet, en de meeste mensen zullen niet leuk vinden wat je doet, maar dat zal het niet stoppen, aangezien zij er hoe dan ook door geraakt worden. Een andere kernfactor in macht is niet alleen hulpbronnen of relaties, maar het vermogen om anderen te inspireren. Als ik hierover nadenk, denk ik aan een citaat van Phillip Price uit Mr Robot: “Je kunt geen agenda afdwingen… je moet er een inspireren.”

Hoe machtig mensen ook zijn als hulpbron, ze hebben ook vrije wil. Ze dragen een innerlijk verlangen naar comfort, vrijheid, betekenis of een combinatie van die drie met zich mee. Je kunt niet alleen op dwang vertrouwen om je agenda op hen af te dwingen. Het is veel effectiever om hen te inspireren. Dat geldt des te meer wanneer je mensen probeert te bewegen die al macht hebben, en via hen hun volgelingen en hulpbronnen wilt bewegen. Hier komen filosofie, religie en grotere systemen van betekenis weer in beeld. Als je jouw wil, je boodschap, je doel, je bedoeling aan anderen kunt overbrengen, als je mensen betekenis kunt geven wanneer ze die niet hebben en hen kunt inspireren om jou te volgen, dan zul je veel meer controle hebben over deze hulpbron dan angst alleen je ooit zou kunnen geven.

Dit doel of deze missie is geen willekeurige keuze. Het hangt rechtstreeks met jou samen als individu, gevormd door je ervaringen, je opleiding en je bereidheid om je aan te passen terwijl je leert. Omdat alle mensen vrije wil hebben, is de wil die je op de wereld legt in feite een synthese van alles wat je hebt overleefd en bestudeerd. Je doel is het eindproduct van je eigen evolutie. Dit is wat een boodschap krachtig maakt: het is niet zomaar een agenda, maar een beleefde waarheid die je hebt gesmeed door je eigen daden en kennis.

Voor veel mensen zal dit allemaal in praktische zin niet waar aanvoelen. De meesten geven niet om macht of het spel der koningen. Maar of je dat spel nu speelt of niet, je wordt nog steeds beïnvloed door de mensen die het wel spelen. Je kunt ervoor kiezen niet mee te doen. Je kunt rustig voortkabbelen en een vredig leven leiden. Maar je bevindt je nog steeds in de stroming. Je bent nog steeds een van de hulpbronnen waar de ambitieuzen om strijden. Wanneer een figuur als Napoleon verschijnt, herschrijft zijn wil het hele landschap om je heen. Zoals een storm die door je omgeving raast, kun je alleen maar je schrap zetten en leven met de littekens die hij achterlaat.

Dus wat is macht?

Het is het vermogen om geen passieve observator te zijn in de totaliteit van het bestaan. Het is niet alleen rijkdom, en het is niet alleen het beheersen van miljarden. Het is een keten van hefboomwerking. Of je ambitie nu is de wereld te regeren of simpelweg je eigen hoek ervan te beschermen, je hebt genoeg macht nodig om je wil erin te drukken. Zonder dat blijf je wachten om gevormd te worden door degenen die dat wel doen.